محمد سعيد جانب اللهى
138
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
زردك كه همه باهم كوبيده و با شير و قند مخلوط مىكنند و تا سه روز به زن مىخورانند . 3 . خوردن دمكردهء ليمو عمانى بعد از حمام زايمان ( روز دهم زايمان ) طبع زائو را عوض مىكند . 4 . خوردن ذرهاى ترياك درحالىكه زائو داخل خزينهء حمام زايمان باشد و به دنبال آن بعد از سه روز زيرهتاب به او بخورانند ؛ باعث خواهد شد كه زن دخترزا در زايمان بعدى پسر بزايد ( جانب اللهى و آذرمهر : 22 ) . همچنين براى پاك شدن مواد زائد اندرون به مادر و بچه گز علفى مىدهند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در كرمان غذايى كه از آرد و روغن و زيره و زردچوبه و تخم شربتى و باديون به نام چارشربتو تهيه كردهاند به زائو مىدهند ( ستوده : 55 ) . آلزدگى ( - جادودرمانى ) . حمام زايمان زائو را كه به حمام مىبردند ، اعضاى مختلف بدن او را كه ممكن بود در اثر زايمان دچار آسيب شده باشد ، با روشهاى زير درمان مىكردند : تنمالى : در مهريز زائو را در حمام تنمالى مىكنند ، به داروها و موادى كه براى اين منظور به كار مىبردند دستگاه تنمال مىگفتند كه شامل موميايى ، گردو ، روغن گوسفند ، زردچوبه ، فوفل ، تخم گشنيز و تخم شبيت بود ، همهء اين مواد را باهم مخلوط كرده خميرى از آن مىساختند و به حمام مىبردند ، در آنجا زائو را دمر روى كف داغ حمام مىخواباندند ، يك دلاك روى سر و يكى هم روى باسن زائو مىنشست و اين معجون را با فشار دست روى تن زائو مىماليدند ( جانب اللهى ، 1386 : 47 ) . در ميبد نيز از اين شيوهء درمان استفاده مىشد ، با اين تفاوت كه از قرص كمر هم استفاده مىكردند و تخم گشنيز به شكم زائو مىماليدند كه به جاى خود برگردد و بزرگ نشود ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در اصفهان براى اين منظور پوست انار به كار مىبردند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در طالبآباد موميايى را در روغن فرو برده در حمام به تن زائو مىمالند ، سپس دست و پاى او را مالش داده و چند لحظه لگن آب گرمى را بر پشت او نگه مىدارند ( صفىنژاد ، 1355 : 427 ) . در خراسان قبل از حركت براى رفتن به حمام يك قرص كمر را مىكوبند و روى يك بشقاب ماقوت مىريزند و به زائو مىدهند ، بخورد ( شكورزاده : 148 ) . وقتى وارد صحن حمام شد